Bilişim Terimleri

Active-X Controller : Active-X Kontrolleri ( eski ismi OLE Kontrolleri) . Otomasyon Nesnesinin (Automation Object) özel bir formu.Active-X Kontrolleri Visual Basic’in kendi kontrollerine(VBX‘ler) benzerdir fakat yapısı OLE tabanlıdır. VBX’lerin aksine Active-X Kontrolleri OLE bazlı geliştirme araçları I uygulamaları veya web tarayıcılarına serbestçe eklenebilir.

Account : Kullanıcı Bilgileri. Bir bilgisayara veya bilgisayar ağına bağlanmak için gerekli kullanıcı adı ve parolası gibi bilgileri içerir.

Address : Adres. Bir sistem ya da ağdaki bir cihazda veya diğer veri kaynaklarında bulunan bir dosyanın yeri için ayrılmış özel kod. Bir kullanıcının yerini belirten dizi.

Address Resolution : Alfa sayısal bir internet adresine karşılık gelen sayısal fiziksel adrese çevirme işlemi.

Administrative Domain : Yönetsel Alan. Tek yönetim birimi tarafından idare edilen ana sistemler, yönelticiler ve birbirine bağlı iletişim ağlarının bütünü.

ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line) : Asimetrik Sayısal Abone Hattı. Varolan telefon hatları üzerinden yüksek bant genişliğinde sayısal verilerin iletilmesini sağlayan teknoloji. Çevirmeli telefon servislerinden farklı olarak sürekli bir bağlantı sağlar. ADSL, aynı hat üzerinden analog (ses) bilgilerin iletilmesine de izin verir.

Alphanumeric : Alfabetik ve nümerik karakterlerden oluşmuş kelime. Rakam, kelime ve özel semboller ihtiva eden karakter seti.

ANSI : Amerika Devlet Standartları Enstitüsü

API : Uygulama Programlama Arayüzü

Application : Uygulama. Web sayfalarında sunulan uygulama programı.

Application Layer : Uygulama Katmanı. OSI (Open Sytems Interconnection) referans modelinde 7. katman. E-mail, dosya transferi ve terminal emülasyonu gibi işlemlere servis verir.

Application Server : Uygulama Sunucusu. Dağıtık yapıdaki bir ağda bulunan bir bilgisayarda çalıştırılan sunucu yazılımı. Üç katmanlı uygulamaların bir parçasıdır. Bu üç katman: Kullanıcı arayüzü (GUI), uygulama sunucusu ve veritabanı sunucusudur.

Architecture : Mimari. Bilgi teknolojilerinde, özellikle bilgisayarlarda ve networklerde mimari, genel yapıyı, elektronik komponentleri, bilgisayarın iç yapısını ve işletim sistemini belirler.

ARPANET (Gelişmiş Araştırma Projeleri Dairesi Ağı) :Amerika Birleşik Devletler Savunma Bakanlığı bünyesinde çalışan ARPA tarafından geliştirilen dünyanın ilk paket dağıtımı ağı ve evrensel İnternet’in öncülüdür. 1990 yıllardan itibaren uluslararası bir ağın yaygınlaşması ile internet, modern insan hayatının temelinde yer almıştır.

ASCII : Metin dosyalarında en çok kullanılan formattır. Bir ASCII dosyasındaki her bir karakter, 7 haneli ikili sayı sistemi ile gösterilirler. Bu şekilde 128 adet karakter gösterilebilir.

Authorization : Yetkilendirme. Resmi olarak kullanıcıya belirli uygulama, kaynak ve servislere erişim ve onları kullanma yetkisinin verilmesi

B2B (business-to-business) : e-biz de denir. Internet’te kurumlarla tüketiciler arasında değil de kurumlar arasındaki ürün, servis ve bilgi alışverişi.

Backbone : Omurga. Ağın en ağır trafiğii taşıyan parçası; bir binanın içine, şehre veya bölgeye yayılmış olan LAN’ları birbirine bağlar.

Background : Fon, zemin, geri plan, görüntünün arka planı.

Bandwidth : Bant genişliği. Bir ağ kablosunun taşıyabileceği maksimum veri miktarı, bps (bit per second) birimi ile ölçülür.

Barcode : Barkod. Belirli bir ürünü, şahsı veya yeri temsil edecek şekilde çizgi ve boşluklardan oluşturulmuş görüntü. Kod, sayıları ve diğer işaretleri göstermek için dikey çubuk ve boşluk dizilerini kullanır. Kodları okumak için bir barkod okuyucu kullanılır.

Benchmark : 1) Bir ürünün veya sistemin ölçüldüğü şartlar. 2) Belirli bir işletim sistemini veya uygulamayı ölçmek için özel olarak tasarlanmış bir program. 3) Kullanıcıların iyi tanıdıkları bir ürünle daha yeni bir ürünün kıyaslanması. 4) Bir ürünün karşılaması gereken performans kriterleri dizisi.

Beta test : Yazılım geliştirmede yazılım testinin ikinci aşamasıdır. Ürün piyasaya çıkmadan önceki testleri içerir. İlk aşama alpha testidir.

Beta version : Beta testi aşamasındaki yazılımın testçilere dağıtılan sürümü.

Binary : Bilgisayarların verileri gösterirken kullandıkları ikili sayı sistemi. Sadece 0 ve 1 sayılarını içerir.

Binary file : Metin dışındaki bilgi formatlarını (grafik, ses, elektronik tablo vs.) içeren dosya. Bir metin dosyası değildir. Bilgisayarın anlayacağı bir şekilde bit’lerden oluşmuş bir dosyadır.

BIOS (Basic Input/Output System) : Bilgisayar açıldıktan sonra sistemin çalışmaya başlaması için işlemci tarafından kullanılan program. Bilgisayarın işletim sistemi ile sabit disk, klavye ve mouse gibi cihazlar arasındaki veri akışını yönetir.

Bit : Bilgisayarın tanıdığı en küçük haberleşme birimidir. Bilgisayarda veri depolama ve transferlerinde ise bit en küçük dosya birimidir.Verinin en küçük birimidir. Tek bir ikili değere sahiptir, ya 0’dır ya da 1.

Bitmap : Bir görüntü alanını ve her bir pikselin rengini belirler. GIF ve JPEG, bitmap içeren grafik görüntü dosya tipine iyi birer örnektir.

Bit rate : Bit hızı. Sayısal iletişimde, bir iletişim ağının belirli bir noktasından saniyede geçen bit sayısını gösterir. Veritransfer hızı da denir.

Bluetooth : Mobil telefonların, bilgisayarların ve diğer mobil cihazların birbirleriyle, ev ve işyerlerindeki kısa dalga kablosuz bağlantıları kullanan telefon ve bilgisayarlarla kolaylıkla bağlantı kurabilmelerini sağlayan spesifikasyon.

Body : HTML sayfalarında kullanılır. HTML sayfalarını oluşturan kodları barındıran “Başlık” ile “Son” arasındaki bölümdür.

Boolean logic : Bilgisayardaki veriyi sorgulamak için AND, OR veya NOT gibi terimler kullanılan sistem.

Boot : Bir bilgisayarı boot etmek, bilgisayarın belleğine işletim sistemini yüklemektir. Sistem yüklendiğinde, artık bilgisayar kullanıcının herhangi bir uygulamayı çalıştırması için hazır durumdadır.

Bps (Bits per second) : Saniyede bit sayısı. Bir modemin veri iletim hızıdır.

Bridge : Köprü. İletişim ağlarında, aynı protokolu (örneğin Ethernet veya Token Ring) kullanan yerel alan ağlarını birbirine bağlamak için kullanılan ürün.

Broadband : Tek bir iletişim ortamında birden fazla veri kanalı sağlayan iletişimi gösterir.

Browser : Tarayıcı. Bir ağ üzerinde, bilgiyi aramak, bulmak, görmek ve işlemek için grafik etkileşimli arabirime sahip uygulama yazılımı; en çok kullanılanları Microsoft Internet Explorer, Google Chrome ve Mozilla Firefox’dur.

Buffer : Tampon. Donanım cihazları ile farklı hızlarda çalışan veya farklı öncelikleri olan programlar tarafından paylaşılan bir veri alanıdır. Tampon, her cihazın veya işlemin diğerini engellemeden çalışmasını sağlar. İletişimde, iletilen verinin tutulduğu depolama alanı için kullanılır. Tampon, ağ cihazları arasındaki işlem hızı farklılıklarını ortadan kaldırmak için kullanılır.

Bus : Bireysel devrelerle iletisim kuran bir grup baglayici. Genellikle Bus üzerine I/O veya diğer araçların bağlandığı genişletilmiş bir araçtır. Mesela PC bus’ları PCI,PC kart(PCMCIA),ISA (AT), ve EISA bus.

Byte : 8 haneli 2 lik sistemde sayi. Daha cok hafiza miktarını anlatmak için kullanılır. Veri (data) boyutları byte cinsinden hesaplanmaktadır. Bir byte 8 bitten oluşur. Byte katları ise kilobyte, megabyte, gigabyte, terabyte, petabyte, eksabyte zettabyte ve yottabyte olarak sıralanmaktadır.

Cache : İşleme verimi artırmak için ortak kullanılan talimatları veya dataları tamponlayan,yüksek hızlı prosesör hafızası.

Character : Karakter. Bilgisayar tarafından yazılıp okunabilen ve depolanan herhangi bir tek alfabetik, nümerik, noktalama veya değer işaretlerinden biri.

Cloud Computing : Bulut bilişim, düşük yönetim çabası veya servis sağlayıcı etkileşimi ile, hızlı alınıp salıverilebilen ayarlanabilir bilişim kaynaklarının paylaşılır havuzuna, istendiğinde ve uygun bir şekilde ağ erişimi sağlayan bir modeldir.

Code : Kod. 1- Bilgisayar sistemleri için talimat yazmak. 2- Uygun tabloya göre bilgilerin sınıflandırılması. 3- Makine dilini kullanmak. 4- Program yapmak.

Content Management : İçerik yönetimi. Programlama bilgisi olmadan bir web sitesinin içeriğini kolayca güncelleyebilme ve yeni içerik ekleyebilme tekniği.

Cookie : Browser tarafından kullanıcıya gönderilen ve kullanıcının sabit diskine yerleşen küçük dosyacık. Bu dosya, ziyaret edilen site hakkında tarih, kullanıcı adı, ziyaret saati gibi bilgileri içerir. Aynı sitenin bir sonraki ziyaretinde kontrol edilir.

CPU (Central Processing Unit) : Merkezi İşlem Birimi. Bilgisayar programlarının komutlarını işleyen merkezi birim olan işlemci veya mikroişlemci için eskiden kullanılan bir deyim.

Data : Bilgi, girdi, veri, malumat anlamına gelir Manyetik ortamdaki her türlü bilgiye verilen addır. İnternet ortamında alıp gönderdiğiniz veriler data olarak adlandırılır. Her verinin bir türü bulunmakta, bu türlere veri yapısı denmektedir.

Data mining : Veri arama. Çok büyük boyutlu veri tabanlarından üstü kapalı, çok net olmayan, önceden bilinmeyen ancak potansiyel olarak kullanışlı bilgilerin çıkarılmasıdır. Bu da; kümeleme, veri özetleme, değişikliklerin analizi, sapmaların tespiti gibi belirli sayıda teknik yaklaşımları içerir. Bu tamamen yeni bir metottur ve çok büyük miktarda bilinmeyen veriler içindeki gizli değerleri bulma olarak tanımlanır.

Data rate : Veri hızı. Belirli bir sürede bir yerden başka bir yere iletilen sayısal veri miktarı.

Data warehouse : Veri ambarı. Bir kurumun çeşitli kaynaklarından gelen verilerin tamamının veya önemli kısımlarının toplandığı depolama alanı. Çeşitli uygulamalardan ve kaynaklardan alınan veriler veri ambarındaki bir veritabanında tutulacak şekilde düzenlenirler ve analitik uygulamalar tarafından kullanılmak veya kullanıcı sorguları için hazır hale getirilirler.

Database : Veritabanı. Kolayca erişilebilecek, yönetilebilecek ve güncellenebilecek şekilde düzenlenmiş olan bir veri topluluğu depolayan bir yazılımdır. Birçok yazılım bilgi depolayabilir ama aradaki fark, veri tabanın bu bilgiyi verimli ve hızlı bir şekilde yönetip değiştirebilmesidir. Bilgiye gerekli olduğu zaman ulaşabilmek esastır. Bir veri tabanı bir kütüphanenin mükemmel bir indeks sistemi olduğu gibi, aynı zamanda kütüphanenin kendisidir.

Database management system : Veritabanı yönetim sistemi. Bir veya birden fazla kullanıcının bir veritabanına bilgi girmesine veya veritabanındaki bilgilere erişmesine izin veren bir program.

Debugging : Bir bilgisayar programındaki hataların bulunup düzeltilmesi işlemi.

Decission support system : Karar destek sistemi. Kullanıcıların iş kararlarını daha kolay verebilmesi için verileri analiz eden ve sonuçları kullanıcıya sunan bir uygulama.

Decryption : Başkalarının okumasını engellemek amacıyla şifrelenen bilgilerin tekrar eski formatına dönüştürülmesi.

Default : Bilgisayarın otomatik olarak geçerli saydığı ve aksi belirtilene kadar geçerliliğini koruyan işlem veya değerdir.

Directory : Dizin. Depolama bölümü için her dosyaya ait adı, yeri, boyutu, yazılım veya son düzeltme tarihini veren tablo.

DMZ : Bir kuruluşun dış servislerini içeren ve bu servisleri daha büyük güvensiz bir ağa (genellikle internet) maruz bırakan fiziksel veya mantıksal bir alt ağdır. Genellikle BT profesyonelleri tarafından DMZ olarak adlandırılır. Bazen de Çevre Ağı olarak adlandırılır. Bir DMZ’nin amacı bir kuruluşun Yerel Alan Ağı (LAN)’a ek bir güvenlik katmanı eklemektir; dışarıdaki bir saldırganın ağın herhangi başka bir bölümünden ziyade yalnızca DMZ içindeki ekipmana erişimi vardır.

Driver : Bilgisayarın donanım bileşenlerinin düzgün şekilde çalışması için bilgisayara tanıtılması için gerekli sistem dosyalarına denilmektedir.

Domain : Alan. Bir isimle belirlenen bilgi alanı. İnternet’te ağ adresleri dizisini içerir.

Domain Name : Bir internet sitesini tanımlayan adres. (xxx.com.tr gibi) Her domain name bir IP adresine karşılık gelir.

DNS (Domain Name Server): Alan ismi sistemi. İsimlerin IP (Internet Protocol) adreslerine dönüştürülme yolu. Bağlanılan sunucu ismini açık internet adresine çevirmek için kullanılan bir mekanizmadır. İnternet üzerinde aynı adlı iki veya daha fazla sunucu isminin olmaması da yine DNS sistemi sayesinde gerçekleşmiştir.

DOS : (İngilizce: Disk Operating System, Türkçe: Disk İşletim Sistemi) bilgisayarlar için ufak ve basit bir işletim sistemi türü olup, ana görevi disket ve sabit disk gibi saklama ortamlarının yönetimidir.

Download : İndirme. Bir dosyanın bir bilgisayardan diğerine iletilmesi. Internet’te bir kullanıcının bir Web sitesinde bulunan bir dosyayı kendi bilgisayarına alması.

Dram : Bilgisayarlarda kullanılan bir bellek türü. Depolama hücrelerindeki bilgilerin sürekli yenilenmesini gerektirir.

E-mail : Elektronik posta. Elektronik Posta, posta işlemlerinin (mektuplaşma v.s.) Bilgisayar ortamında yapılmasıdır. e-Posta ile diğer internet kullanıcısına dosya gibi şeyler gönderebilir ve alabilirsiniz.

Encryption : Veriyi, istenmeyen kişilerin anlayamayacakları bir biçime sokan özel bir algoritmanın uygulanması.

Ethernet : En çok kullanılan yerel alan ağı teknolojisi.

FAQ (Frequently Asked Questions): Sıkça Sorulan Sorular (SSS) anlamına gelir. İnternet sayfalarında gezerken, internet sayfasında belirtilen konu hakkında sorulabilecek soruların cevaplarını içerir..

Firewall : Güvenlik Duvarı. İnternete bağlı makinaların güvenliği için kullanılan bir sistemdir. Bilgisayara gelen veri paketlerini kontrol eder ve istenilmeyen verilerin sisteme girmesini engeller.

Freeware : (Türkçesiyle ücretsiz, serbest yazılım) kullanıcıya ücretsiz kullanım imkânı tanıyan bir yazılım lisans türüdür. Bu tür lisansa sahip yazılımlar kesinlikle parayla satılmaz .

FTP : FTP’nin açılımı File Transfer Protocol’dür; yani Dosya Transfer Protokolü. Adından anlaşılabileceği gibi bu sunucular dosya sunar. FTP sunucusu hat kesintisi gibi durumlarda yarıda kalan dosyaları kaldığı yerden indirmeyi destekler, farklı bir protokol olarak daha hızlı dosya indirmeye izin verir; aynı zamanda çift yönlü olduğundan kullanıcının FTP sunucularına dosya iletmesini de sağlar.

Gateway : Geçit. Bir ağa giriş noktası.

GB (gigabyte) : 1 milyar byte civarında bir depolama alanını gösterir.

Gbps : Saniyede 1 milyar bit. Veri iletim ortamının bant genişliği ölçüsü.

Geographic information system (GIS) : Coğrafi Bilgi Sistemi. Harita bilgisi verilerinin alınıp analiz edilmesini sağlar. Hava tahmini, satış analizi ve nüfus tahmini gibi alanlarda kullanılır.

GHz : 1 milyar hertz. Alternatif akım veya elektromanyetik dalga frekans ölçüsü. Bilgisayarlarda işlemcinin saat hızını gösterir.

Gigabit : 1 milyar bit. İki iletişim noktası arasında saniyede iletilen bit sayısının ölçüsü olarak kullanılır.

Gigabit Ethernet : 1 Gbps hız sağlayan bir yerel ağ standardı. Çoğunlukla ağ omurgalarında kullanılır.

Global Positioning System : Küresel Konumlandırma Sistemi. Dünya etrafında bir yörünge izleyen 24 uydu yoluyla dünya üzerindeki çok küçük şeylerin bile yerini belirlemeyi mümkün kılan sistem. Doğruluk derecesi 10 ile 100 m arasında bir farkla değişiyor.

GPRS (General Packet Radio Service) : Paketlere dayalı bir kablosuz iletişim sistemi. Mobil telefon ve bilgisayar kullanıcılarına 56 ile 114 Kbps’lik hızlar arasında Internet’e sürekli bağlanma olanağı sağlıyor.

Graphics accelerator : Grafik hızlandırıcı. Bilgisayar ekranındaki görüntüyü sürekli yenileyen bir bilgisayar programının yüklenebildiği bilgisayar parçası, video kartına takılan bir yonga seti. Bilgisayarın grafik gösterim hızını artırarak bazı efektlerin kullanılmasını mümkün kılıyor.

Hacker : Aslında akıllı programcı anlamına gelen bir terim, ancak günümüzde Internet üzerinden bilgisayar sistemlerini çökertmeye çalışan kötü niyetli programcılar için kullanılıyor.

Hardware : Bir bilgisayar sisteminin fiziksel bileşenleri.(örneğin devre kartları , plug-in kartları ,kasa , kablolar …)

Hit : Erişim Sayısı. Bir web sitesine erişim sayısı.

Host, Hosting : İnternette site yayınlamak için özel olarak üretilmiş, internet omurgasına çok hızlı bağlantısı olan, yüzlerce kullanıcıya aynı anda hizmet verebilecek bir bilgisayarda (sunucuda) yayınlamak istediği verilerin saklanması ve istenildiğinde kullanıcılarının erişimine sunma işlemine denir.

HTML (HyperText Markup Language): İnternet sayfalarının düzenlediği ve Web bilgilerinin dağıtıldığı ortam için kullanılan bir kısaltma. Bir birleşik doküman formatı. HTML World Wide Web’in bilgi görüntülemekte kullandığı dosya formatıdır. HTML sayfaları kullanarak metinler değişik şekillerde ekrana getirilebilir, sayfalara resim, ve ses eklenebilir. Şu anda okumakta olduğunuz sayfa bir HTML sayfasıdır. HTML, bu sayfaya verilen isim değil, sayfanın oluşturulması için kullanılan programlama sistemidir.

IEEE 488 : ANSI/IEEE 488-1978 , 488.1 –1987 Standartlarının kısaltmaları (Bkz GPIB).

IEEE 1394 : Bilgisayarları çevresel video , hafıza ve aygıtlara bağlayarak popüler olarak gelişen yüksek hızda seri veriyolunu tanımlayan IEEE 1934-1995 Standartlarının kısaltmaları.

I/O-Input/Output : Haberleşme kanalları , operatör arayüz aygıtları , veri toplama ve kontrol arayüzlerini ilgilendiren bilgisayar sistemlerine/sistemlerinden veri transferi.

Interface : Arabirim, arayüz. 1) Kullanıcı arayüzü, kullanıcının bir program veya bilgisayarı kullanması için çeşitli araçlar sağlayan bir programdır. Grafik kullanıcı arabirimi bu iletişimi sağlamak için resimlere dayalı bir yapı sunar. 2) Programlama arayüzü, programcının kullanması için bir program veya programlama dili tarafından sağlanan komutlar ve veriler. 3) Bir cihazın başka bir cihaza veya bir konnektöre bağlanmasını sağlayan donanım parçası.

Internet : Dünya üzerindeki bilgisayar ağlarının birbirleri ile bağlanması sonucu ortaya çıkmış olan, herhangi bir sınırlaması ve yöneticisi olmayan internasyonel bir bilgisayar ve bilgi iletişim ağıdır. Bilgi Otobanı da denilmektedir. Günümüzde bilgi paylaşımın en kolay , en pratik ve en hızlı yolu internetten geçmektedir.

Intranet : Kullanıcıları birbirine bağlamak için Internet’le aynı teknolojiyi kullanan dahili bir ağ, ortak bir arayüz sağlamak için daha çok browser’lar kullanılır.

IP (Internet Protocol) : Internet’e bağlanan bilgisayarlar için bir standart. Internet erişimine sahip olan bütün bilgisayarlara, noktalarla birbirinden ayrılan dört rakam grubundan oluşmuş tek bir adres verilir.

IP adress : TCP/IP protokolü kullanan bilgisayarlara verilen 32 bit adres.

IP multicast : Bir kaynaktan pek çok hedefe veya birden fazla kaynaktan pek çok hedefe yayınlanan IP trafiğinin yönlendirilme tekniği.

IPv4 : IPv4’ün açılımı Internet Protocol versiyon 4 şeklindedir. İnternet Protokolü (IP) gelişiminde dördüncü gözden geçirilmiş ve geniş bir alana yayılan ilk versiyondur. IPv4 32 bit adresleri kullanır. 32 bit adresler, adres uzayını 4,294,967,296 tane muhtemel tek adreslerle sınırlarlar. IPv4, cihazların İnternet’e bağlanmasına olanak sağlayan en temel teknolojidir. Bir cihaz İnternet’e bağlanırsa (PC, Mac, cep telefonu ya da diğer cihazlar), o cihaza sayısal bir IP adresi atanır. İnternet’in standart-tabanlı çalışma metotlarının çekirdeği olmuştur. IPv4 hala şu ana kadar en geniş alana yayılmış olan İnternet Katman Protokolüdür.

IPv6 : İnternet’in yaygınlaşması ve gelişen teknoloji sonrasında 32 bitlik bir adres yapısına sahip olan IPv4’ün adreslemede artık yetersiz kalması ve ciddi sıkıntılar meydana getirmesi üzerine IETF tarafından geliştirilmiştir. IPv6, 340 trilyon kere trilyon kere trilyon adet farklı IP adresi sağlamaktadır. İnternet ortamının gelişmesi ve genişlemesi, İnternet protokolünün yeni nesil üretimi olan IPv6’nın başarısına dayalı duruma gelmiştir.

IPv4 İle Karşılaştırma
-Ağda veri paket şeklinde iletilir. IPv6 da paket başlığı ; yönlendiriciler tarafından daha hızlı bir şekilde işlenebilmeleri için sabit ve daha sade tasarlanmıştır. IPv6 adres uzayı oldukça büyük olmasına rağmen paket başlığının IPv4’e göre daha küçük olmasından dolayı oldukça hızlıdır.

2^{128} = 340.282.366.920.938.463.463.374.607.431.768.211.456 \asymp 3,4 \cdot 10^{38} adet IPv6 adresi demektir. 32 bitlik adres (IPv4) yapısı demek 2^{32} = 4.294.967.296 \asymp 4,3 \cdot 10^{9} adet IPv4 adresi demektir.

ISDN (Integrated Services Digital Network) : Varolan herkese açık anahtarlı telefon ağı üzerinde veri işaretlerini göndermek, ses ve videoyu sayısallaştırmak için kullanılan bir iletişim standardı.

ISO (International Organization for Standardization) : 1946’da kurulmuş, standartların oluşturulması için çalışan kurum. ISO, popüler bir ağ referans modeli olan OSI referans modelini geliştirdi.

ISP (Internet Service Provider ) : Internet Servis Sağlayıcısı – ISS. Internet erişimi sağlayan şirket. Gittikçe artan oranda telefon ağı operatörü ISS olarak çalışmakta.

Interoperability : Farklı üreticiler tarafından üretilmiş ekipmanların, bir ağ üzerinde birbiri ile başarılı bir şekilde iletişim kurabilmesi.

Interrupt : Kesme. Bilgisayarın çalışmasını durdurmak için, bilgisayara bağlı bir cihazdan veya bilgisayardaki bir rogramdan gelen işaret. Durma işaretini alan bilgisayar ya çalıştırdığı programa devam eder veya başka bir program çalıştırmaya başlar.

K : Kilo, veri ya da bilgisayar hafızası miktarını belirtmek için B ile kullanılan 1024 (210 ) için kısaltma.

KB (kilobyte) : Bilgisayar belleği veya depolama alanı için ölçü birimi. 1 KB yaklaşık bin byte’dır (1.024 byte).

Kbytes/s (kilobytes / second) : Data transferinde 1000 ya da 103 bytes/s anlamına gelen birim.

Keylogger : Keylogger basitçe sizin klavyeden yaptığınız her vuruşu kaydeden programlardır. Keylogger, çok sayıda bilgisayarın kullanıldığı şirketlerde, şirket bilgilerinin güvenliği ve çalışanların kontrolü için güvenlik amaçları için kullanıldığında, faydası çok olan bir programdır. Fakat bu yazılım veya donanım kişisel bilgilerinizi (e-mail şifreniz, kredi kartı numaranız)çalmak amacıyla başka kişiler tarafından yüklenmişse tamamıyla saldırı ve casusluk amacı taşır.

Kilobit : 1.000 bit. Veri iletişiminde, iki iletişim noktası arasında saniyede iletilen veri miktarını gösterir, Kbps.

Kbps (kilobits per second) : Veri iletim ortamında bant genişliği ölçüsü, saniyede geçen kilobit sayısı. Daha yüksek bant genişlikleri megabit’lerle ve gigabit’lerle ölçülür.

KHz (kilo Hertz) : 1.000 Hertz. İşaret bant genişliği ölçüsü olarak kullanılır. Analog işaretlerin yanı sıra sayısal işaretler için de kullanılır. KHz’ler mertebesindeki bir sayısal işaret bant genişliği bps mertebesinde veri hızlarına karşılık düşer.

Malware : Kötü niyetli yazılımlar terimi farklı çeşit yazılımlarda görülen fakat ortak bir çalışma yöntemi (açık yaratma, sızma veya açığı olan bir sistemi çökertme gibi) olan birden fazla davranışı bir çatı altında toplayan bir tanımdır. Genel olarak Virüs, Solucan, Casus Yazılım, Phishing (sosyal mühendislik) ve Truva Atı gibi çeşitli şekilde adlandırılırlar.

LAN (Local Area Network): Yerel Alan Ağı. Belli bir alan dâhilinde genel bir iletişim ağı ve işlemci, sunucu gibi kaynakları paylaşan bilgisayarlar ağı.

LANswitch : Yerel alan ağı anahtarı. Ağ bölümleri arasında veri paketlerini ileten yüksek hızlı anahtar. Pek çok LAN anahtarı, MAC (Media Access Control) adreslerine dayanan trafiği iletirler.

Laser (light amplification by stimulated emission radiation) : Uyarılmış radyasyon yayımı ile arttırılmış ışık. Veriyi taşımak için, modüle edilmiş darbeler üreten dar bir ışık hüzmesi yaratabilen cihaz.

Legacy : Şu anki teknolojiye önceki dillerden, platformlardan ve tekniklerden kalan veri ve uygulamalar. Bazı büyük kurumlarda kritik iş görevlerini yerine getiren eski uygulama ve veri tabanları hala kullanılmaktadır.

Link : 1) Internet’te, bir kelime, resim veya bilgiden bir başkasına yapılan bağlantı. 2) İletişimde, alıcı ve verici arasındaki bir devre veya iletim yolu ile bunlara ilişkin ekipmanları içeren kanal.

Linux : PC kullanıcılarına ücretsiz veya ucuz bir işletim sistemi sağlamayı hedefleyen Unix benzeri bir işletim sistemi. Çekirdeği, Finlandiya’da Helsinki Üniversitesi’nde Linus Torvalds tarafından geliştirildi.

Load balancing : Yük dengeleme. Bir router’ın, trafiği hedef adrese aynı uzaklıkta olan tüm ağ port’larına dağıtması özelliği. Ağ bant genişliğinin verimli kullanılabilmesi için önemlidir.

Logon ve login : Genel olarak bilgisayar kullanımında, genellikle uzaktaki bir bilgisayardaki işletim sistemine veya uygulamaya erişmek için kullanıcı ismi veya şifre kullanma işlemi. Unix işletim sisteminde login olarak kullanılır.

Loop : Çevrim. 1) Bilgisayar programlamasında, belirli şartlar sağlanana kadar sürekli tekrarlanan komut dizisidir. 2) İletişimde, veri paketlerinin hedefe varamadığı yönlendirme işleminde, belli bir ağ noktası dizisi arasında işlem sürekli tekrarlanır.

MAC (Media Access Control) : IEEE tarafından belirlenmiş olan iki alt veri link katmanından alttaki. Paylaşılan ortamlara erişimi idare eder.

MAC adress : Bir ağa bağlı her bir port veya cihaza verilen adres. Ağdaki diğer cihazlar, yönlendirme tablolarını ve veri yapılarını yenilemek için bu adresleri kullanırlar.

Mainframe : İletişim ağıyla bağlanan terminal ve bilgisayarlar sistemindeki ana bilgisayar.

Main Page : Ana sayfa. İnternet sitesinin ilk sayfası.

MB (megabyte) : Bilgisayar belleği veya depolama alanı için kullanılan bir ölçü. 1.048.576 byte’ı gösterir.

Mbytes/s (megabytes / second): Data transferinde saniyede 1000000 ya da 106 byte anlamına gelen birim.

Megabit : Veri iletişiminde 1 milyon bit’dir.

Mbps (megabits per second) : Veri iletiminde bant genişliği ölçüsü.

Megahertz (MHz) : Bilgisayar işlemcilerinin saat hızı ölçüsü olarak kullanılır.

Memory Bilgisayarda, bilginin depo edildiği, kopyalandığı ve yeniden kullanıldığı yüksek erişim hızına sahip bölüm. (RAM-ROM vb.)

MS-DOS : Microsoft Disk Operating System (Microsoft Disk İşletim Sistemi) kelimelerinin kısaltılmış halidir. MS-DOS bir disk işletim sistemi olarak bilinmekle birlikte, yaptığı işlerin büyük bölümü disk işlemleri, bellek işlemleri gibi yazılımların çalışabilmesi için gerekli düzenlemeler olan bir işletim sistemidir. MS-DOS yalnızca, diğer yazılımların çalışmasına olanak vermekle kalmaz, aynı zamanda bilgisayarınızın neyi nasıl yaptığı üzerinde size tam denetim sağlar.

Multithreading : Thread, birden fazla kullanıcıyı aynı anda idare edebilen bir programın tek bir kullanımına ilişkin bilginin tutulduğu yerdir. Program açısından ise, bir kullanıcıya hizmet vermek için gereken bilgidir. Bugünün işletim sistemleri her bir kullanıcı için yer ayırıp multithreading’e izin veriyorlar.

MySQL : Altı milyondan fazla sistemde yüklü bulunan çoklu iş parçacıklı (multi-threaded), çok kullanıcılı (multi-user), hızlı ve sağlam (robust) bir veritabanı yönetim sistemidir.

Nameserver : İsim sunucusu. Ağ adreslerine ağ isimleri atayan, ağa bağlı sunucu.

Network : Ağ. Bilgi teknolojisinde, iletişim yolları ile birbirine bağlanmış bir dizi noktadan oluşur. Ağlar, diğer ağlarla iletişim kurabildikleri gibi alt ağları da içerirler. Ağı oluşturan noktalar, bilgisayarlar, yazıcılar, router’lar, anahtarlar ve diğer cihazlardan oluşur.

Network address : Ağ adresi. Fiziksel bir ağ cihazından çok sanal bir cihazı gösteren ağ katmanı adresi. Protokol adresi de denir.

OCR : İngilizce “Optical Charter Recognition” kelimesinin kısaltması olan OCR optik karakter tanımlama olarak Türkçe karşılığı bulunan ,kağıt ortamında bulunan bir dokümanın herhangi bir dijital yol ile kaydedilmesinden sonra, dijital görsel olarak kaydedilen dokümanın yazılım ile taranarak içindeki karakterlerin bilgisayar ortamına aktarılması işlemidir.

ODBC (Open Database Connectivity) : Bir veri tabanına erişmek için, açık uygulama programlama arayüzü (API). ODBC komutlarını kullanarak, pek çok farklı veri tabanındaki dosyalara erişebilirsiniz.

Operating System: İşletim Sistemi. Bir bilgisayarda mevcut kaynakları çeşitli operasyonlara atayan ana program.

OLE (Object Linking and Embedding) : Uygulamaların birbirleriyle iletişi kurmasını sağlayan bir sistem servisleri topluluğu. Component Object Model tabanlı olan OLE nesneye imkan veren sistem yazılımıdır. OLE otomasyonu üzerinden , birleşik yazılımları kullanarak güçlü çözümler üretmek için bir uygulama dinamik olarak diğer uygulamaların servislerini tanıtabilir ve kullanabilir.OLE ile farklı uygulamalardan çoklu bilgi kaynakları içeren bileşik dökümanlar yaratmak da mümkündür.

OSI (Open Systems Interconnection) : Bir iletişim ağındaki herhangi iki nokta arasında mesajların nasıl iletileceğini belirleyen standart veya referans model.

Outsourcing : Dış kaynak kullanımı. Bir şirketin, bir başka şirkete onun yerinde servis verme düzeni. Bazı durumlarda tüm bilgi sisteminin yönetimi başka şirketlere devredilir.

Overclocking : Bilgisayarın işlemcisinin, üreticinin belirlediği hızdan daha yüksek bir hızda çalıştırılması.

Password : Şifre. Bir bilgisayar sistemine erişmeye çalışan kişinin gerçekten o kişi olup olmadığını belirlemeye yarayan ve bir dizi karakterden oluşan şifre.

Path : Yol. 1) Bilgisayar işletim sistemlerinde, bir dosyaya erişmek için dosya sistemi tarafından çizilmiş olan yoldur. Her işletim sisteminin kendine özel bir yol ismi formatı vardır. 2) Ağ üzerindeki iki nokta arasında yönlendirme yapılan yol.

Proxy server : Proxy sunucu. Internet kullanan bir kurumda, iş istasyonu kullanıcıları ile Internet arasında aracılık yapan sunucu. Böylece güvenlik sağlanır ve yönetim kontrolü elde tutulur.

Public Key Cryptography: Açık Anahtarlı Şifreleme. İnternet gibi güvenli olmayan bağlantılar üzerinden güvenli veri göndermeye yarayan, iki adet anahtardan oluşan ve anahtarlardan birinin mesajı şifrelemede, diğerinin açmada kullanıldığı şifreleme metodu. Sisteme dahil her kullanıcının özel ve açık olmak üzere iki anahtarı vardır. Açık anahtar bütün kullanıcılara serbest olarak dağıtılabilir.

RAM (random-access memory) : Rastgele erişimli bellek. İşlemci tarafından okunup yazılabilen, üzerinde bilgilerin geçici olarak tutulduğu bellek.

Router: Yönlendirici. Bir ağ ile diğeri arasındaki iletişimi sağlayan cihaz.

Routing: Yöneltme. Veri paketinin gideceği bir sonraki sisteminin doğru olarak seçimi.

Secure Socket Layer (SSL): Güvenli Giriş Katmanı. İnternet üzerinden şifrelenmiş mesaj gönderilmesini sağlayan bir protokol

Security Certification: Güvenlik Sertifikası. SSL protokolü tarafından güvenli bağlantılar için kullanılan elektronik imza bilgisi.

Security Certification Distributor: Güvenlik Sertifikası Dağıtıcısı. Firmaların ve firmalara ait web sitelerinin doğruluğunu kanıtlayan kuruluş. Web sitelerinde sertifika bulunmasını isteyen firmalara sertifika dağıtımını yapar. (Elektronik sertifika olarak da bilinir)

Server : Sunucu. 1) Aynı veya farklı bilgisayarlarda bulunan uygulamalara servis sunan bir bilgisayar programı. 2) Sunucu programının çalıştığı bilgisayar. 3) İstemci/sunucu yapıda, istemci PC’lere dosya erişimi, baskı kuyruğu veya uzaktan uygulama çalıştırma gibi servisler sunan bir ağ noktası.

Session : Oturum. İki veya daha fazla ağ noktası arasındaki iletişim işlemleri.

Session layer : Oturum katmanı. OSI referans modelinin 5. katmanı. Uygulamalar arasında oturumu başlatır, yönetir ve bitirir. Sunu katmanındaki cihazlar arasında da veri değişimini yönetir.

Shareware : Kullanıcılara bazı programları ücretli olarak kullanım imkânı tanıyan bir yazılım lisansıdır. Bazı programlar ise doğrudan satın almak yerine belli bir süre denemesi ve daha sonra satın alabilmesine imkân vermesidir. Bu yazılımlara genel olarak shareware denir. Ücretsiz olarak temin edilen shareware yazılımlar önemli bazı sınırlamaları da beraberlerinde getirirler. Belirli bir kullanım süresinden sonra satın aldığınızda süresiz kullanabileceğiniz tam sürümü elde edebilirsiniz.

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) : Elektronik posta servisi sunan Internet protokolü.

Software: Yazılım donanımı, bilgisayarın çalışmasını kontrol eden programlar.

Structured Query Language (SQL) : Bir veri tabanından bilgi almak ve güncellemek için kullanılan standart bir programlama dili.

Syntax : Özel bir programlama dilinde ifadelerin uymak zorunda olduğu kurallar.

TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) : Internet’in temel iletişim dili veya protokolu. Intranet ve extranet gibi özel ağlarda da iletişim protokolü olarak kullanılır.

Telnet : İzin verdikleri ölçüde başkalarının bilgisayarına erişme yolu. Uzaktaki bilgisayarlara erişmek için, bir komut ve onun altındaki TCP/IP protokolü.

Terabit : Veri iletişim hızı ölçü birimi, 1 trilyon bit.

Terabyte : Bilgisayarın depolama alanı ölçü birimi, 2’nin 40. kuvveti, bin adet milyar byte.

Terminal : 1) Veri iletişiminde, iletilen bir işareti bir uçta (alıcı veya verici) sona erdiren cihaz. 2) Telefonda, bilgisayar ve modem arasında DTE-to DCE (Data Communications Equipment) iletişimdeki bilgisayar ucunu tanımlayan DTE (Data Terminal Equipment) terimi. 3) Bilgisayarda, bir ana bilgisayarın veya başka bir bilgisayarın aklını kullanan, üzerinde hiç yazılım olmayan veya küçük bir yazılım bulunan, çoğunlukla bir klavye ve monitörden oluşan cihaz, aptal terminal de denir. 4) Bazen, bir ağa bağlanan herhangi bir kişisel bilgisayar ve iş istasyonu içinde kullanılır.

Unix : Çok kullanıcılı (multiuser) ve aynı anda birçok işi yapabilen (multitasking) bir işletim sistemidir. Daha çok program geliştiren kişiler için düşünülmüş bir sistemdir. Komut yorumlayıcı programlar (shell) aracılığı ile kullanıcı ve bilgisayar sisteminin iletişimi sağlanır. Özellikle akademik dünyada iş istasyonları üzerinde çok yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. İşletim sisteminin gelişmeye-geliştirilmeye açık olması çok önemli bir rol oynamıştır.

UNZIP: Daha önce bir sıkıştırma yardımcı programı kullanılarak sıkıştırılmış bir dosyayı açmak.

Upgrade: Daha yüksek performans veya ilerlemiş özellikler gösteren parçalarının eksiklerin yerlerine yerleştirilmesi.

Upload : Bilgisayarınızdan başka bir bilgisayara (genellikle sunuculara) program, belge veya web sayfası gibi dosyaları göndermenize yada yüklemenize upload denir.

UPS : Uninterruptible Power Supply’ın kısaltılmış halidir ve Kesintisiz güç kaynağı anlamına gelmektedir. Elektrik ile çalışan tüm cihazların bağlı olduğu şebekede meydana gelen veya gelebilecek olası gerilim dalgalanmaları, harmonikler, kısa veya uzun süreli kesintiler v.b. durumlarda yükü bu değişimlerden koruyan ve yükün sağlıklı ve kesintisiz çalışmasını sağlayan elektronik cihazlardır. Birden fazla Bilgisayar sunucularının bulunduğu ve çalıştığı kurumlar yada işletmeler, üretim yapan yerler yani 24 saat çalışmak zorunluluğu olan sistemler için hayati bir öneme sahiptirler.

USB : Yüksek hızı sayesinde Universal Serial Bus- RS-232 yerine bilgisayarlara konan seri veri yolu.

User Authentication: Kimlik Doğrulama. Kullanıcı kimliği ve şifresinin doğrulanması işlemi

WAP (Wireless Application Protocol) : Kablosuz uygulama protokolü. İnternet erişiminde kullanılan cep telefonu ve telsiz alıcısı gibi kablosuz cihazların kullanımını standartlaştırmak için bir dizi iletişim protokolünü içeren spesifikasyon.

Web Server: İnternet erişimi sağlamak üzere kullanılan, gerekli donanıma sahip bilgisayar programı veya sunucu bilgisayar.

Word Wide Web (WWW): Dünya çapında ağ. Hypertext tabanlı, dağıtılmış İnternet bilgi sistemi. Kullanıcılar hypertext dokümanları oluşturabilir, daha önce oluşturulan dokümanları düzenleyebilir, gözden geçirebilir. İstek birimi ve hizmet birimi programlarını ücretsiz olarak temin edebilir. İsviçre parçacık araştırma merkezi tarafından yaratılmış olan hipertext tabanlı, dağıtılmış bilgi sistemi. Kullanıcılar hipertext dokümanları yaratabilir, düzeltebilir, yaratılmışları gözden geçirebilir. Kullanıcı (client) ve dağıtıcı (server) programlarını ücretsiz olarak temin etmek mümkündür.

Wide Area Network (WAN) : Geniş alan ağı. Coğrafi olarak büyük bir alana yayılmış olan iletişim ağı.

Wireless : Kablosuz. Bir işareti kablo yerine atmosfer ortamını kullanarak taşıyan elektromanyetik dalgalarla yapılan iletişim.

Workgroup : Çalışma grubu. Birbirleri ile veri alışverişi ve iletişim için tasarlanmış olan yerel bir ağdaki iş istasyonları ve sunucular topluluğu.

Workgroup switching : Çalışma grubu anahtarlaması. Ethernet ve CDDI veya FDDI arasında yüksek hızlı çevirici köprüleme ile Ethernet ağları arasında yüksek hızlı (100 Mbps) şeffaf köprüleme sağlayan anahtarlama yöntemi.

Workstation : İş istasyonu. 1) Kişisel bilgisayardan daha hızlı ve daha kapasiteli olan ve tek kullanım hedeflenerek tasarlanmış olan bilgisayar. 2) Bazen ana bilgisayara bağlı bilgisayarlar için de kullanılır.

Virtual Private Network (VPN) : Sanal özel ağ. Herkese açık olan iletişim altyapısını kullanan özel bir veri ağıdır. Tünel protokolü ve çeşitli güvenlik prosedürleri ile izinsiz girişlere karşı korunur.Genel internet omurgası üzerinden iletişim kurulurken bilgilerin şifrelenerek kapalı bir network altyapısının kurulduğu sistemlerdir.

VLAN (Virtual LAN) : Sanal yerel ağ. Birçok farklı ağ bölümüne dağılmış olan, ancak aynı kabloya bağlıymışlar gibi birbiri ile iletişim kurmaları sağlanan, bir veya birkaç yerel ağ üzerindeki cihazlar grubu.

Voice over IP (VoIP) : IP üzerinde ses. IP (Internet Protocol) protokolünü kullanarak ses bilgisinin yayılmasını yönetme özellikleri.

Yottabayt : Bilgisayar depolama birimleri içerisindeki en büyük bilgisayar depolama birimidir. 1 yottabayt 1208925819614630000000000 bayta eşittir.

Zip : Sıkıştırılmış Dosya Formatı

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

sixteen − sixteen =